| 1 Woord vooraf 1.3 Spellingsregels |
De meeste stofnamen, zelfs veelvoorkomende als ‘waterstofchloride’, staan niet in de Woordenlijst Nederlands Taal (Groene Boekje) en sommige wetenschappelijk achterhaalde termen als ‘chloorwaterstof’ dan weer wel. Men is dus verplicht bij het benoemen van chemicaliën heel wat termen te schrijven waarvan de spelling niet zo eenvoudig te verifiëren is. Chemici, voor wie de uitspraak nooit onduidelijk is, negeren vaak de officiële taalregels, maar in een context waar de standaardtaal gehanteerd wordt (bijv. in onderwijsinstellingen), zou men ook in de chemische nomenclatuur de correcte spellingsregels moeten toepassen.
De stofnamen zijn typisch opgebouwd uit meerdere elementen, die in het Nederlands allemaal aaneengeschreven dienen te worden, zonder spaties:
• natriumchloride (niet natrium chloride, zoals het Engelse sodium chloride)
• diammoniumsulfaatmonohydraat
• dioxinecrisis
• zwavelhexafluoride
• ijzer(III)nitraat
• …
De moeilijkheid qua spelling ontstaat vooral bij klinkerbotsingen, naast elkaar staande klinkers die behoren tot verschillende lettergrepen, en waar men mogelijks verkeerdelijk een tweeklank leest. Hier moet men
• een koppelteken schrijven bij samenstellingen (i.e. aaneengeschreven op zichzelf staande woorden):
Voorbeeld: sulfide-ion
• een koppelteken schrijven bij gebruik van afleidingen met voorvoegsels van Griekse of Latijnse oorsprong (en met het achtervoegsel -achtig)
Voorbeelden: tetra-arseen, platina-achtig
• een trema schrijven bij afleidingen (i.e. meervouden, verbogen vormen)
Voorbeeld: actinoïden, butadieen maar meerdere diënen (vgl. dieet, diëten)
• een trema schrijven bij ongelede woorden (i.e. woorden die niet uit meerdere delen bestaan, of waar je de samenstellende delen nauwelijks herkent)
Voorbeeld: oleïne
• geen trema schrijven op Latijnse uitgangen -eus, -eum, -ei, -uum
Voorbeeld: ureum
Om te beoordelen wat een klinkerbotsing is en wat niet, kan men gebruik maken van onderstaande tabel.
| Nooit klinkerbotsing | Altijd klinkerbotsing | Moeilijke gevallen |
|
|
Klinkerbotsing bij samenstellingen (incl. Griekse/Latijnse voorvoegsels)
|
Nog enkele relevante regels:
• Wanneer letters naast cijfers of symbolen staan, schrijft men tussenin een koppelteken
Voorbeelden: propaan-2-ol, massa-%, H+-ion, HCl-oplossing, ...
• Wanneer een haakje tussen de klinkers staat, is er geen sprake meer van klinkerbotsing.
Voorbeeld: (dioxidanido)oxidostikstof
Vaak mag men een extra (facultatief) koppelteken ter verduidelijking schrijven
Voorbeelden: fluoride-anion, en difosforpenta-oxide
maar dit kan niet bij ongelede woorden of afleidingen, tenzij om een regel af te breken
Voorbeelden: niet azaandi-ide, tri-enen.
Daarentegen mag het koppelteken niet worden weggelaten met bijv. dijood of lanthanideion tot resultaat. Voor een chemicus is er hoegenaamd geen twijfel mogelijk over de uitspraak van deze woorden, en worden de koppeltekens en trema’s vaak achterwege gelaten, maar dat is geen Standaardnederlands.
Meer info op https://www.vlaanderen.be/team-taaladvies/spellingregels/aaneenschrijven/ en in de ‘Technische handleiding: regels voor de officiële spelling van het Nederlands’: https://woordenlijst.org/th.php (laatst geraadpleegd maart ’25).
Enkele voorbeelden ter illustratie:
| Geen koppelteken/trema | Met koppelteken | Met trema |
|
|
|
|
